ગૌહાટી હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: વારસદાર પુત્રીને પક્ષકાર ન બનાવી મેળવેલું એકતરફી વારસા પ્રમાણપત્ર થઈ શકે રદ, CPC હેઠળ રિવિઝન પિટિશન ફગાવાઈ

ગૌહાટી હાઈકોર્ટે દેશભરમાં વારસાઈ અધિકારો અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓને સ્પર્શતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ મૃદુલ કુમાર કલિતાની સિંગલ બેંચે સ્પષ્ટ કાનૂની સિદ્ધાંત તારવ્યો છે કે જો કોઈ કાયદેસરના વારસદારને અંધારામાં રાખીને કે છુપાવીને અદાલતમાંથી એકતરફી (Ex-Parte) વારસા પ્રમાણપત્ર મેળવી લેવામાં આવ્યું હોય, તો વંચિત રહેલ વારસદાર સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC) ના Order IX Rule 13 હેઠળ તે એકતરફી આદેશને રદ (Set-Aside) કરાવવા માટે અરજી કરી શકે છે. હાઈકોર્ટે આ સિદ્ધાંતના આધારે ભાઈઓ દ્વારા દાખલ કરાયેલી રિવિઝન પિટિશન (CRP/114/2025) ને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે.

મામલાની કાનૂની વિગતો અનુસાર, આસામના દિબ્રુગઢ જિલ્લાના નહોલિયા ગામના સ્વ. અમરેન્દ્ર કુમાર શર્માનું ૨૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૦ના રોજ અવસાન થયું હતું. તેમના મૃત્યુ બાદ તેમના બે પુત્રો - પૂનમ કશ્યપ શર્મા અને પ્રીતમ કશ્યપ શર્માએ ઇન્ડિયન સક્સેશન એક્ટ, ૧૯૨૫ની કલમ ૩૭૨ હેઠળ તિન્સુકિયાની એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ (FTC-2) અદાલતમાં વારસા પ્રમાણપત્ર મેળવવા અરજી દાખલ કરી હતી (Misc. Succession Case No. 17/2021). આ અરજીમાં બંને ભાઈઓએ કોર્ટ સમક્ષ એવો દાવો કર્યો હતો કે તેઓ જ મૃતકના એકમાત્ર કાયદેસરના વારસદારો છે. નીચલી અદાલતે આ રજૂઆતના આધારે ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ તેમની તરફેણમાં એકતરફી વારસા પ્રમાણપત્ર મંજૂર કરી દીધું હતું.

જોકે, વાસ્તવિકતા એ હતી કે સ્વ. અમરેન્દ્ર કુમાર શર્માને એક પુત્રી પણ છે - શ્રીમતી કરાબિકા કશ્યપ શર્મા (પત્ની: નબજીત બર્મન, રહે. તિન્સુકિયા). બંને ભાઈઓએ પોતાની સગી બહેનનું અસ્તિત્વ અદાલતથી છુપાવ્યું હતું અને તેને આ કાર્યવાહીમાં પક્ષકાર બનાવી નહોતી. જ્યારે પુત્રી કરાબિકાને આ અંગે જાણ થઈ, ત્યારે તેમણે ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૩ના રોજ CPCના Order IX Rule 13 સાથે કલમ ૧૫૧ હેઠળ નીચલી અદાલતમાં અરજી દાખલ કરીને એકતરફી આદેશને પડકાર્યો હતો. ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ નીચલી અદાલતે પુત્રીની અરજી ગ્રાહ્ય રાખીને બંને ભાઈઓને આપવામાં આવેલું વારસા પ્રમાણપત્ર રદ કરી દીધું હતું.

નીચલી અદાલતના આ નિર્ણયથી નારાજ થઈને બંને ભાઈઓએ એડવોકેટ કે. કે. ડે મારફતે ગૌહાટી હાઈકોર્ટમાં રિવિઝન અરજી દાખલ કરી હતી. ભાઈઓ તરફે એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ઇન્ડિયન સક્સેશન એક્ટની કલમ ૩૮૩ હેઠળ વારસા પ્રમાણપત્ર રદ કરવાની ખાસ જોગવાઈ  ઉપલબ્ધ છે, તેથી જે વ્યક્તિ કેસમાં પક્ષકાર જ ન હોય તેની માટે CPC ના Order IX Rule 13 હેઠળ અરજી ગ્રાહ્ય ન ગણાય. આ ઉપરાંત તેમણે દાવો કર્યો હતો કે પિતાએ ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૯ના રોજ 'વિલ' (વસિયતનામું) બનાવ્યું હતું, જેમાં દિકરીને લગ્ન બાદ મિલકતમાં હિસ્સો ન આપવાનું નક્કી કરી તમામ મિલકતો બંને પુત્રોના નામે કરી હતી.

સામે પક્ષે પુત્રી કરાબિકા તરફથી ઉપસ્થિત એડવોકેટ જી. ખંડેલિયાએ કોર્ટમાં જોરદાર દલીલ કરી હતી કે ભાઈઓએ અદાલત સમક્ષ ખોટા સ્ટેટમેન્ટ આપીને અને સાચી માહિતી છુપાવીને કપટ (Fraud) આચર્યું છે, જે ભારતીય ન્યાય સંહિતા / આઈપીસી હેઠળ પણ ગુનો બને છે. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા "દીપેશ મહેશ્વરી અને અન્ય વિ. રેણુ મહેશ્વરી અને અન્ય (2023)" નો હવાલો આપ્યો હતો, જેમાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ઠરાવ્યું હતું કે વારસદારને પક્ષકાર બનાવ્યા વિના જો એકતરફી વારસા પ્રમાણપત્ર મેળવાયું હોય, તો તેને રદ કરવા માટે Order IX Rule 13 CPC હેઠળની અરજી સંપૂર્ણપણે કાયદેસર અને સ્વીકાર્ય છે.

ગૌહાટી હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ મૃદુલ કુમાર કલિતાએ ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ આદેશ આપ્યો કે નીચલી અદાલતે આપેલા ચુકાદામાં કોઈ ભૂલ નથી. હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે ભાઈઓએ ઈરાદાપૂર્વક સગી બહેનના અસ્તિત્વને છુપાવીને કોર્ટને ગેરમાર્ગે દોરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ચુકાદાઓને ધ્યાને રાખીને હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે વારસા અધિનિયમમાં અલગ કલમ હોવા છતાં, પ્રક્રિયાકીય ન્યાયના ભંગ અને કપટના કિસ્સામાં CPC હેઠળ એકતરફી સર્ટિફિકેટ રદ કરવાનો આદેશ યોગ્ય છે. આ સાથે કોર્ટે બંને ભાઈઓની રિવિઝન અરજી ફગાવી દીધી હતી, જેનાથી પુત્રીઓ અને વંચિત કાયદેસરના વારસદારોના વારસાઈ હકોને મોટું રક્ષણ મળ્યું છે.