હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદાની કલમ 8 હેઠળ પિતાથી પુત્રને મળેલી મિલકત પૈતૃક નહીં પરંતુ અલગ મિલકત ગણાશે: બોમ્બે હાઈકોર્ટ

બોમ્બે હાઈકોર્ટની નાગપુર બેન્ચે મિલકત સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદાની કલમ 8 હેઠળ પિતાથી પુત્રને વારસામાં મળેલી મિલકત પૈતૃક (Ancestral Property) નહીં પરંતુ અલગ (Self-acquired/Separate Property) ગણાય છે. તેથી, આવા પુત્રને તે મિલકત વેચવાનો સંપૂર્ણ અને નિરંકુશ અધિકાર પ્રાપ્ત રહે છે.

હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો પિતાને આ મિલકત અગાઉના વિભાજન (Partition) દ્વારા મળી હોય અને ત્યારબાદ તેમના અવસાન બાદ પુત્રને વારસામાં પ્રાપ્ત થાય, તો તે મિલકત પર પુત્રના સંતાનોને જન્મસિદ્ધ હક (Birthright) મળતો નથી. આ પ્રકારની મિલકત પર માત્ર વારસદાર તરીકે પુત્રનો સંપૂર્ણ હક રહે છે.

કોર્ટએ વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી કે હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદાની કલમ 8 મુજબ મળેલી મિલકત હિંદુ સંયુક્ત કુટુંબની સંપત્તિ (Joint Family Property) ગણાતી નથી. તેથી, પુત્ર પોતાની ઈચ્છા મુજબ આવી મિલકત વેચી શકે છે, ભેટ આપી શકે છે અથવા અન્ય રીતે હસ્તાંતર કરી શકે છે, અને તેમાં તેના સંતાનોની સંમતિ જરૂરી નથી.

આ ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે અગાઉના સુપ્રીમ કોર્ટના અનેક નિર્ણયોનો સંદર્ભ આપતાં કહ્યું કે પિતાથી વારસામાં મળેલી મિલકત આપમેળે પૈતૃક બની જતી નથી. કાયદાની સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ અનુસાર, આવી મિલકત વારસદારની વ્યક્તિગત મિલકત ગણાય છે.

આ નિર્ણય મિલકત સંબંધિત વિવાદોમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે અને ખાસ કરીને તેવા કેસોમાં અસરકારક સાબિત થશે જ્યાં પુત્ર દ્વારા વારસામાં મળેલી મિલકતના વેચાણ સામે તેના સંતાનો અથવા અન્ય પરિવારજનો વાંધો ઉઠાવતા હોય