સુપ્રીમ કોર્ટેઆજે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા કહ્યું છે કે જો વસિયતની પ્રામાણિકતા પર ગંભીર વિવાદ ન હોય અને મૂળ કાયદેસર વારસો દાવો ન કરતો હોય, તો રજિસ્ટર્ડ વસિયતના આધારે જમીન મ્યુટેશન (નામ ફેરફાર) માં અડચણ નથી. મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટના એક આદેશને રદ કરતા શીર્ષ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે મ્યુટેશન પ્રક્રિયા માત્ર ફિસ્કલ (રાજ્યવેરા) હેતુ માટે છે અને તે માલિકી હક્ક સ્થાપિત કરતી નથી.

કેસનો સંક્ષિપ્ત વિગતો:

· મૂળ જમીન ધારક રોડા અલિયાસ રોડીલાલનું ૦૬.૧૧.૨૦૧૯ના રોજ મૃત્યુ થયું.

· અપીલકર્તા તારાચંદ્રે ૦૧.૦૫.૨૦૧૭ની રજિસ્ટર્ડ વસિયતના આધારે જમીન મ્યુટેશન માટે અરજી કરી.

· પ્રતિવાદી ભવરલાલે વિરોધ કર્યો, જેણે એક અરજી કરાર (સેલ એગ્રીમેન્ટ) અને કબ્જાનો દાવો કર્યો.

· તહસીલદારે વસિયતના સાક્ષ્યો રેકોર્ડ કરી અપીલકર્તા તરફ મ્યુટેશન મંજૂર કર્યું, પરંતુ તેને ચાલુ સિવિલ સુટના પરિણામ પર આધારિત રાખ્યું.

· એસ.ડી.ઓ. અને કમિશનરે પ્રતિવાદીની અપીલો નકારી.

· મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટે રેવન્યુ અધિકારીઓના આદેશો રદ કરી, હિન્દુ સક્સેશન એક્ટ (૧૯૫૬) અનુસાર કાયદેસર વારસાના નામ મ્યુટેશનનો આદેશ આપ્યો.

સુપ્રીમ કોર્ટનો મુખ્ય તર્ક:

૧.કાયદાની વ્યાખ્યા: મધ્ય પ્રદેશ લેન્ડ રેવન્યુ કોડ (૧૯૫૯) અને મધ્ય પ્રદેશ બ્હુ-રાજસ્વ સંહિતા (બ્હુ-અભિલેખોમાં નામાંતરણ) નિયમ, ૨૦૧૮ (૨૦૧૮ નિયમ) માં વસિયત દ્વારા હક્ક હાંસલ કરવાની મંજૂરી છે. તેથી, માત્ર વસિયત પર આધારિત છે એવું કહીને મ્યુટેશન અરજી ઘસાર્ટ (થ્રેશોલ્ડ) પર નકારી શકાય નહીં.

૨.ફૂલ બેંચનો સંદર્ભ: મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટના ફૂલ બેંચના 'આનંદ ચૌધરી વિ. રાજ્ય' (૨૦૨૫)ના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તહસીલદાર વસિયતના આધારે મ્યુટેશન અરજી દાખલ કરી શકે છે. જો કે, જો વસિયતની પ્રામાણિકતા, ટેસ્ટેટરની ક્ષમતા અથવા બે વિરોધી વસિયતો વચ્ચે ગંભીર વિવાદ હોય, તો તેનો નિર્ણય સિવિલ કોર્ટ દ્વારા જ થઈ શકે.

૩.મ્યુટેશનનો હેતુ: અદાલતે ફરી ભાર મૂક્યો કે જમીન મ્યુટેશન એ માત્ર રેવન્યુ રેકોર્ડમાં નામ દાખલ કરવાની વહીવટી પ્રક્રિયા છે. તે માલિકી હક્ક સ્થાપિત કરતી નથી અને નાણાકીય હેતુ (જમીન વેરા) માટે છે. માલિકી હક્કનો નિર્ણય સિવિલ કોર્ટમાં થશે.

૪.વર્તમાન કેસની પરિસ્થિતિ: અહીં મૂળ જમીન ધારકના કોઈ કાયદેસર વારસાએ વસિયત પર વિવાદ નથી ઉઠાડ્યો. વસિયત રજિસ્ટર્ડ છે. પ્રતિવાદીનો દાવો બિનરજિસ્ટર્ડ સેલ એગ્રીમેન્ટ પર આધારિત છે અને તેના પક્ષમાં અદાલતી ડિક્રી (સ્પેસિફિક પરફોર્મન્સ) નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં તહસીલદારે મ્યુટેશન મંજૂર કર્યું તેમાં કોઈ ન્યાયિક ભૂલ નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટનો અંતિમ આદેશ:

· હાઈકોર્ટના આદેશને રદ કરવામાં આવ્યો.

· રેવન્યુ અધિકારીઓ (તહસીલદાર, એસ.ડી.ઓ., કમિશનર)ના મ્યુટેશન મંજૂરીના આદેશ પુનઃ સક્રિય થયા.

· આ મ્યુટેશન એ સક્ષમ સિવિલ/રેવન્યુ કોર્ટના ભવિષ્યના કોઈ પણ ચુકાદા પર આધારિત રહેશે.

ન્યાયમૂર્તિ મનોજ મિસરા અને ન્યાયમૂર્તિ સંજય કારોલની ખંડપીઠે આ ચુકાદો આપ્યો.

આ ચુકાદોમધ્ય પ્રદેશમાં વસિયત દ્વારા જમીન હસ્તાંતરણ અને મ્યુટેશન સંબંધિત કાનૂની અસ્પષ્ટતા દૂર કરશે. 'રણજિત વિ. નંદિતા સિંહ' (૨૦૨૧) જેવા પહેલાના નિર્ણયો, જ્યાં વસિયત પર મ્યુટેશન નહીં કરવાનું કહેવાયું હતું, તે હવે આ નવા ચુકાદા સામે મર્યાદિત સમજવા પડશે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મ્યુટેશનની વહીવટી પ્રક્રિયા અને માલિકીના ન્યાયિક નિર્ણય વચ્ચેનો ભેદ સમજવો આવશ્યક છે.