વારસામાં મળેલી મિલકત વ્યક્તિગત માલિકીની જ ગણાય: બોમ્બે હાઈકોર્ટ

વારસાઈ મિલકતના વેચાણ પર પત્ની કે સંતાનો વાંધો ઉઠાવી શકે નહીં

પુત્રને તેના પિતાથી વારસામાં મળેલી મિલકત હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદા હેઠળ તેની સ્વતંત્ર (વ્યક્તિગત) મિલકત ગણાય છે અને તે મિલકત વેચવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર તેને રહે છે. આવી મિલકતને સંતાનો અથવા પત્ની સંયુક્ત પરિવારની મિલકત તરીકે દાવો કરી શકે નહીં કે તેના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે નહીં—એવો મહત્વનો ચુકાદો બોમ્બે હાઈકોર્ટની નાગપુર બેન્ચે આપ્યો છે.

હાઈકોર્ટે સંયુક્ત હિન્દુ પરિવારની મિલકત હોવાનું માનીને વેચાણ પર પ્રતિબંધ લાદતો નીચલી અપીલ કોર્ટનો આદેશ રદ કર્યો છે. અમરાવતી જિલ્લાના દર્યાપુર તાલુકાની ખેતીની જમીન સંબંધી આ કેસમાં ચાર અપીલોનો એકત્ર નિકાલ કરતા કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે વારસામાં મળેલી મિલકત પર સંતાનોનો જન્મસિદ્ધ અધિકાર રહેતો નથી.

કેસ અનુસાર, કિશોર માલિયા નામના પિતાએ તેમની માલિકીની જમીન અરુંણ કાળેને વેચી હતી. આ વેચાણ સામે કિશોરની પત્ની અને સંતાનોએ વાંધો ઉઠાવી દલીલ કરી હતી કે જમીન સંયુક્ત હિન્દુ પરિવારની વારસાગત મિલકત છે અને પિતા પોતાની ખાનગી વ્યસન માટે મિલકત વેચી રહ્યા છે.

પ્રથમ તબક્કે નીચલી કોર્ટે વિક્રેતા પિતાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો. જો કે, પ્રથમ અપીલ કોર્ટે વેચાણ પર મનાઈ ફરમાવી અને ખરીદદારને માત્ર વેચાણની રકમ પરત મેળવવાનો અધિકાર આપ્યો હતો.

હાઈકોર્ટે મિલકતના સ્વરૂપનું વિગતવાર વિશ્લેષણ કરતાં નોંધ્યું કે આ જમીન કિશોરના પિતાને ૧૯૮૨માં ફાળે મળી હતી અને તેમના અવસાન બાદ કિશોરને વારસામાં પ્રાપ્ત થઈ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાનો હવાલો આપતાં હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે પિતાથી વારસામાં મળેલી મિલકત સંતાનો માટે સંયુક્ત પરિવારની મિલકત ગણાતી નથી.

આથી, કિશોરને જમીન વેચવાનો સંપૂર્ણ કાયદેસર અધિકાર હતો અને પત્ની તથા સંતાનોને તેના વિરોધ કરવાનો કોઈ અધિકાર નહોતો. પરિણામે, હાઈકોર્ટે ખરીદદારે દાખલ કરેલી દ્વિતીય અપીલો મંજૂર કરી અને વેચાણ સામેની અરજીઓ ફગાવી દીધી.