જમ્મુ અને કાશ્મીર તથા લદ્દાખ હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે ફાળવેલી જમીન પર જો અનધિકૃત કે વ્યાપારી બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હોય તો માત્ર આ કારણે જમીનની ફાળવણી રદ કરી શકાતી નથી. આવા કિસ્સાઓમાં ફાળવણી રદ કરવાને બદલે સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓ મુજબ કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.
હાઈકોર્ટે નિવૃત્ત સૈન્ય અધિકારીના હિતમાં કરવામાં આવેલી જમીન ફાળવણી રદ કરતો સરકારી આદેશ રદ કર્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું હતું કે ફાળવેલી જમીન પર અનધિકૃત બાંધકામ થયાનું કારણ આપીને ફાળવણી રદ કરવી કાયદેસર નથી.
આ મામલો સરકારી આદેશ સામે દાખલ કરાયેલી રિટ અરજીઓ અને સંબંધિત અવમાનના અરજીઓ સાથે સંકળાયેલો હતો. આ કેસનો નિર્ણય ન્યાયાધીશ મોક્ષ ખજુરિયા કાઝમી દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે
“જમીન પર અનધિકૃત બાંધકામ થવાથી ફાળવણી આપમેળે અમાન્ય થતી નથી. જો બાંધકામ ગેરકાયદેસર હોય તો તે અંગે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે, પરંતુ કલ્પનાના આધારે ફાળવણી રદ કરવાની સત્તા સરકાર પાસે નથી.”
અરજદાર તરફેથી વરિષ્ઠ વકીલ સુનિલ સેઠી અને રાજ્ય તરફેથી વરિષ્ઠ એડિશનલ એડવોકેટ જનરલ મોનિકા કોહલી હાજર રહ્યા હતા.
આ વિવાદની શરૂઆત મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન થયેલા જમીન સંપાદનથી થઈ હતી. 1954માં વૈકલ્પિક જમીન અથવા વળતર આપવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો, પરંતુ વર્ષો સુધી મામલો ઉકેલાયો નહોતો અને લાંબા સમય સુધી કોર્ટ કેસ ચાલ્યા.
ડિવિઝન બેન્ચના ચુકાદા બાદ રાજ્યને સંપાદિત જમીનના બદલે જમીન ફાળવવા અથવા યોગ્ય વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. બાદમાં અવમાનના કાર્યવાહી દરમિયાન રાજ્યને ફાળવણી અમલમાં મૂકવા વધુ નિર્દેશો મળ્યા.
આના અનુસંધાને રાજ્ય સરકારે સરકારનામું જારી કરીને અરજદારને એક કનાલ જમીન ફાળવી. જમીનનો કબજો પણ સોંપાયો અને માલિકી હકો આપવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ અરજદારે જમીનનો ભાગ ત્રીજા પક્ષને રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ દ્વારા વેચ્યો.
પરંતુ બાદમાં રાજ્યએ બીજો સરકારી આદેશ બહાર પાડી ફાળવણી રદ કરી દીધી. રાજ્યનો દાવો હતો કે ફાળવેલી જમીનનું વ્યાપારી મૂલ્ય વધારે છે અને ત્યાં અનધિકૃત વ્યાપારી બાંધકામ થયું છે.
હાઈકોર્ટે રાજ્યના આ કારણોને બિનટકાઉ ગણાવ્યા. કોર્ટે કહ્યું કે ફાળવણી ન્યાયિક આદેશોના પાલનમાં કરવામાં આવી હતી, લાંબા સમય સુધી અમલમાં રહી હતી અને તેમાં તૃતીય પક્ષના હકો પણ ઊભા થયા હતા.
જમીનનું મૂલ્ય વધારે હોવાના મુદ્દે કોર્ટે નોંધ્યું કે માહિતી અધિકાર કાયદા હેઠળ મળેલા રેકોર્ડ મુજબ સંપાદિત જમીનનું મૂલ્ય ફાળવેલી જમીન કરતાં વધારે હતું.
અનધિકૃત બાંધકામ અંગે કોર્ટે ફરીથી સ્પષ્ટ કર્યું કે જો બાંધકામ ગેરકાયદેસર હોય તો સંબંધિત કાયદા મુજબ કાર્યવાહી કરવી જોઈએ, પરંતુ ફાળવણી રદ કરવી યોગ્ય નથી.
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે એડવોકેટ જનરલે પોતે જ કાનૂની અભિપ્રાયમાં કહ્યું હતું કે ફાળવણી રદ કરવાનો આદેશ અયોગ્ય છે અને કોર્ટમાં ટકી શકશે નહીં.
આ તમામ કારણો ધ્યાનમાં લઈ હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે ફાળવણી રદ કરવા માટે રાજ્ય દ્વારા બતાવવામાં આવેલા આધાર યોગ્ય નથી. તેથી, જમીન ફાળવણી રદ કરતો સરકારી આદેશ રદ કરવામાં આવ્યો.
કેસ શીર્ષક:
લેફ્ટનન્ટ કર્નલ દલજીત સિંહ ડોગરા વિરુદ્ધ જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્ય અને અન્ય
The present article is AI-generated and intended for informational purposes only. Readers are requested to consult the original court judgment for comprehensive details, findings, and legal interpretation. The team will not be liable for any loss or damage caused due to reliance on this article.