ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો: બિનખેતી પરવાનગી વખતે કલેક્ટર જમીનના ટાઈટલની તપાસ કરી શકે નહીં.

ગુજરાત હાઈકોર્ટે જમીનના બિન-કૃષિ (એનએ) ઉપયોગ માટે પરવાનગી આપવા સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે જમીન રેવેન્યુ કોડની કલમ 65 હેઠળ એનએ પરવાનગી માટે અરજીનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે સંકયુક્ત અધિકારીને અરજદારના જમીનના માલિકી હક (ટાઈટલ)ની તપાસ કરવાની કોઈ અધિકારક્ષેત્ર નથી. આદેશ મુજબ, ફક્ત જમીન પર કબજો (ઓક્યુપન્સી) હોવું જ પરવાનગી માટે પર્યાપ્ત ગણાય.

પ્રકરણની વિગતો :

રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા તાલુકાના ભયાવદર ગામમાં સર્વે નં. 1332/પાઇકી 1/પાઇકી 1, કુલ 1-19-96 ચો. મી. જમીન ખરીદીને પેટ્રીશનર્સ (અરજદારો) ને રહેણાંક ઉપયોગ માટે એનએ પરવાનગીની અરજી કરી હતી. તેમના નામે રજિસ્ટર્ડ સેલ ડીડ અને રેવેન્યુ રેકોર્ડમાં મ્યુટેશન એન્ટ્રી પણ થયેલી. જો કે, ધોરાજીના ડેપ્યુટી કલેક્ટર તથા રેવેન્યુ વિભાગના સ્પેશ્યલ સેક્રેટરી (અપીલ્સ) એ જમીનનો માલિકી હક સ્પષ્ટ ન હોવાના કારણે આ અરજી નકારી હતી.

હાઈકોર્ટનો તર્ક:

ન્યાયમૂર્તી અનિરુદ્ધ પી. માયીની ખંડપીઠે કોર્ટના પૂર્વના નિર્ણયોનું સંદર્ભ આપીને સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ 65 ફક્ત જમીનના "કબજેદાર" (ઓક્યુપન્ટ) વિશે છે, "માલિક" (ઓનર) વિશે નહીં. પરવાનગી અરજીની તપાસ દરમિયાન અધિકારીની ફરજ માત્ર એ ચકાસવાની છે કે અરજદાર જમીનનો કાયમી કબજેદાર છે કે નહીં. માલિકી હકના જટિલ પ્રશ્નોનું નિરાકરણ સિવિલ કોર્ટની અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે, રેવેન્યુ અધિકારીની નહીં.

કોર્ટે નોંધ્યું કે આ જ જમીન માટે પહેલાં (વર્ષ 2008 માં) એનએ પરવાનગી મંજૂર થઈ હતી તથા રાજકોટ શહેરી વિકાસ પ્રાધિકરણ (આરયુડીએ) દ્વારા લેઆઉટ પ્લાન મંજૂર કરવામાં પણ અરજદારોનો માલિકી હક પ્રશ્નાર્થ લેવામાં નહોતો આવ્યો.

ચુકાદો:

હાઈકોર્ટે ડેપ્યુટી કલેક્ટર, ધોરાજી તારીખ 30.05.2015 અને સ્પેશ્યલ સેક્રેટરી (અપીલ્સ) તારીખ 05.04.2016 ના આદેશો રદ કરી દીધા, કારણ કે તેમણે કલમ 65ની મર્યાદા ઓળંગી અધિકારક્ષેત્રનો અતિક્રમણ કર્યો હતો. કોર્ટે સક્ષમ અધિકારીને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ હવે અરજદારોની એનએ પરવાનગીની અરજી પર આ ચુકાદાની પ્રાપ્તિના છ અઠવાડિયા અંદર, કાયદાની મર્યાદામાં રહીને નવો ચુકાદો આપે.

ચુકાદાનું મહત્વ:

આ ચુકાદાથી હજારો નાગરિકોને લાભ થશે જેમણે જમીન ખરીદી છે પરંતુમાલિકી હકની ઔપચારિકતાઓ અધૂરી રહેવા કે તકરાર હોવાના કારણે એનએ પરવાનગીથી વંચિત રહ્યા છે. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રેવન્યુ અધિકારીઓએ એનએ અરજીની તપાસ દરમિયાન માત્ર 'કબજો' એ જ કસોટી માનવી જોઈએ, માલિકી નહીં. આ ચુકાદો ભૂમિ-વહીવટમાં વધુ પારદર્શિતા અને નાગરિક-હિતૈષી અભિગમને પ્રોત્સાહન આપે તેવો છે.

એડવોકેટ વાઘેલા તરફથી પેટીશનર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે રાજ્ય સરકાર તરફથી એડીશનલ જનરલ પ્લીડર પૂજા અશરે જવાબ આપ્યો હતો.