કેરળ હાઇકોર્ટનો મોટો ચુકાદો: પુત્રનો 'જન્મસિદ્ધ અધિકાર' નકારી, પિતાની સ્વ-અર્જિત સંપત્તિ પર સંતાનનો દાવો ખારિજ

 એક ઐતિહાસિક ચુકાદામાં, કેરળ હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિંદુ પુત્રને તેના પિતા દ્વારા પ્રાપ્ત સ્વ-અર્જિત સંપત્તિ (Self-acquired property) પર જન્મસિદ્ધ અધિકાર નથી હોતો. જસ્ટિસ ઇશ્વરન એસ.એ એક અગત્યના વિભાજન (પાર્ટીશન) કેસમાં આ ચુકાદો આપીને લાંબા સમયથી ચાલતા કાનૂની વિવાદનો પૂર્ણવિરામ મૂક્યો છે.

કેસ શું હતો?

આ કેસ (RSA નંબર 245/2016) વેંકિટન એમ્બ્રાંથિરી નામના વ્યક્તિની 1 એકર 26 સેન્ટ જમીન સાથે સંબંધિત હતો, જે તેમણે 1925માં ખરીદી હતી. તેમના મૃત્યુ બાદ 1967માં તેમના છ પુત્રો અને બે પુત્રીઓ વચ્ચે વિભાજન થયું, જેમાં તેમના એક પુત્ર ટી.વી. રામચંદ્ર રાવને 37 સેન્ટ જમીન મળી હતી. બાદમાં એક પુત્રીએ પોતાનો 9 સેન્ટનો હિસ્સો પણ રામચંદ્ર રાવને આપી દીધો હતો. આ રીતે તેમની પાસે કુલ 46 સેન્ટ જમીન થઈ.

1978માં રામચંદ્ર રાવે આ તમામ 46 સેન્ટ જમીન ગિફ્ટ ડીડ દ્વારા પોતાની પત્નીના નામે કરી દીધી. 1986માં તેમના મૃત્યુ બાદ પત્નીએ 1992માં આ જમીન ગિરવી મૂકીને પુત્ર (વાદી)ના હોટેલ વ્યવસાય માટે લોન પણ લીધી હતી. બાદમાં પત્નીએ વસિયતનામું કરીને આ તમામ જમીન અન્ય ત્રણ પુત્રીઓ (અપીલકર્તા)ને આપી દીધી.

આ સામે પુત્ર (રાઘવેન્દ્રન) એ દાવો કર્યો કે તે હિન્દુ સક્સેશન એક્ટ, 1956 લાગુ થયો ત્યારે તે તેની માતાના ગર્ભમાં હતો, તેથી તેને પિતાની સંપત્તિ પર જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે. તેણે આ જમીનના વિભાજનની માંગ કરી અને ગિફ્ટ ડીડ અને વસિયતનામાને પડકાર્યાં.

ટ્રાયલ કોર્ટ અને નીચલી અપીલી કોર્ટે શુ કહ્યું?

ટ્રાયલ કોર્ટે પુત્રની તરફેણમાં ચુકાદો આપતાં કહ્યું કે આ મિલકત પિતા અને પુત્ર વચ્ચે સંયુક્ત કુટુંબની (કોપાર્સનરી) મિલકત હતી. તેણે પિતા દ્વારા પત્નીને કરેલ ગિફ્ટને પિતાના હિસ્સા સુધી વૈધ ગણાવી, પરંતુ પુત્રને તેના હિસ્સાનો અધિકાર આપ્યો. એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટે પણ આ ચુકાદાને સમર્થન આપ્યું હતું.

હાઇકોર્ટે શા માટે ફગાવી દીધો?

આ સામે પુત્રીઓ (અપીલકર્તા)એ હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરી. હાઇકોર્ટના જસ્ટિસ ઇશ્વરને મુખ્યત્વે નીચેના મુદ્દાઓ પર વિચાર કર્યો:

1. મિલકતનો પ્રકાર: કોર્ટે કહ્યું કે પુત્રને જન્મસિદ્ધ અધિકાર મેળવવા માટે તે સાબિત કરવું પડે કે તેના પિતા પાસેની મિલકત "પૂર્વજોની મિલકત" (Ancestral property) હતી. આ કેસમાં વેંકિટન એમ્બ્રાંથિરીએ 1925માં આ જમીન ખરીદી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટના સી.એન. અરુણાચલ મુદલીયર કેસના નિર્ણયને ટાંકીને કોર્ટે કહ્યું કે પિતા દ્વારા ખરીદેલી મિલકત તેમની સ્વ-અર્જિત મિલકત છે. તેના પર તેમના પુત્રોનો પણ જન્મસિદ્ધ અધિકાર નથી. જ્યાં સુધી આ મિલકત પૂર્વજોની છે તેવું સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી તેના પર સંયુક્ત કુટુંબની મિલકત હોવાનો સ્વભાવ લાગુ નથી.

2. વિભાજન પત્રક (1967): 1967માં થયેલા વિભાજન બાદ રામચંદ્ર રાવને મળેલી મિલકત તેમની સ્વ-અર્જિત મિલકત ગણાશે. એકવાર પૂર્વજોની મિલકતનું વિભાજન થઈ જાય પછી પ્રત્યેક ભાઈને મળેલો હિસ્સો તેની સ્વ-અર્જિત મિલકત બની જાય છે. આ મુદ્દે કોર્ટે અંગડી ચંદ્રન્ના કેસનો ઉલ્લેખ કર્યો.

3. વાદીનું આચરણ: કોર્ટે નોંધ્યું કે વાદી (પુત્ર) પોતે 1992માં પોતાના હોટેલ વ્યવસાય માટે લોન લેતી વખતે તેની માતા પાસે આ જ જમીન ગિરવે રાખી હતી. તે સમયે તેણે ક્યારેય એવો દાવો નહોતો કર્યો કે આ જમીન પર તેનો પણ હિસ્સો છે. આને કોર્ટે "અસ્વીકૃતિનો સિદ્ધાંત" (Acquiescence) ગણાવ્યો અને તેના આચરણને ખોટું ઠેરવ્યું.

હાઇકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો:

કેરળ હાઇકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓનો અભ્યાસ કરીને નીચેના મહત્વના નિષ્કર્ષ પર આવ્યો:

· હિન્દુ પુત્રને તેના પિતાની સ્વ-અર્જિત સંપત્તિ પર જન્મસિદ્ધ અધિકાર નથી.

· પિતાની સ્વ-અર્જિત મિલકત તેના મૃત્યુ બાદ પુત્ર સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તે પુત્રના વ્યક્તિગત હિસ્સા તરીકે જ રહે છે, અને તેના બાળકો સાથે મળીને સંયુક્ત કુટુંબની મિલકત નથી બનતી.

· ટી.વી. રામચંદ્ર રાવે પોતાની પત્નીને કરેલી ગિફ્ટ અને પત્નીએ પુત્રીઓના નામે કરેલું વસિયતનામું સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે.

ચુકાદાની અસર:

આ ચુકાદા સાથે નીચલી કોર્ટના ચુકાદા રદ કરવામાં આવ્યા અને પુત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલો વિભાજનનો દાવો (OS નંબર 585/2007) ખારિજ કરવામાં આવ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે નીચલી કોર્ટે કાયદાના ખોટા અર્થઘટન સાથે ચુકાદો આપ્યો હતો.

આ નિર્ણય હજારો એવા કિસ્સાઓ માટે એક દાખલો બની રહેશે જ્યાં સંતાનો પિતાની વ્યક્તિગત કમાણી પર પોતાનો જન્મસિદ્ધ અધિકાર હોવાનો દાવો કરે છે. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટપણે મિલકતના બે પ્રકારો - પૂર્વજોની મિલકત અને સ્વ-અર્જિત મિલકત - વચ્ચેની રેખા સ્પષ્ટ કરી છે.