સર્વોચ્ચ અદાલતે આજે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં રિયલ એસ્ટેટ કંપની પાર્સવનાથ ડેવલપર્સ લિમિટેડને ગુરુગ્રામના 'પાર્સવનાથ એક્સોટિકા' પ્રોજેક્ટમાં ફ્લેટ ખરીદનાર ગ્રાહકોના પક્ષમાં મોટી રાહત આપી છે. કોર્ટે કંપનીની તે અપીલો ફગાવી દીધી છે જેમાં તેણે રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ પંચ (એનસીડીઆરસી)ના આદેશને પડકાર્યો હતો. એનસીડીઆરસીએ કંપનીને ફ્લેટ બનાવી ગ્રાહકોને કબજો આપવાનો અને વિલંબ બદલ ૮ ટકા વ્યાજ સાથે વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

ન્યાયમૂર્તિ બી.વી. નાગરથ્ના અને ન્યાયમૂર્તિ આર. મહાદેવનની ખંડપીઠે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ગ્રાહક સંરક્ષણ કાયદા હેઠળ ગ્રાહક મંચોને જે સત્તા આપવામાં આવી છે તેને કરારની કલમો દ્વારા મર્યાદિત કરી શકાય નહીં, ખાસ કરીને જ્યારે તે કલમો એકપક્ષીય અને ગ્રાહક વિરોધી હોય.

કેટલો લાંબો વિલંબ અને કેટલું વળતર?

કોર્ટે ત્રણ જુદા જુદા કેસનો નિકાલ કર્યો હતો. ફરિયાદો અનુસાર, ખરીદદારોએ ૨૦૦૭ અને ૨૦૧૧ની આસપાસ ફ્લેટ બુક કરાવ્યા હતા અને લગભગ આખી રકમ ચૂકવી દીધી હોવા છતાં કંપની કબજો આપવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. એનસીડીઆરસીએ પાર્સવનાથને આદેશ કર્યો હતો કે તે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં થયેલો વધારો પોતે ભોગવે, ગ્રાહકોને રૂ. ૨૫,૦૦૦નો ખર્ચો આપે અને સરળ વ્યાજ દરે ૮ ટકા પ્રમાણે વળતર ચૂકવે.

કંપનીની દલીલો ફગાવાઈ

કંપની વતી વરિષ્ઠ વકીલે દલીલ કરી હતી કે કરારની કલમ ૧૦ અનુસાર વિલંબ માટે માત્ર ૧૦ રૂપિયા પ્રતિ સ્ક્વેર ફૂટ પ્રતિ માસના હિસાબે વળતર આપવાની જોગવાઈ હતી અને એનસીડીઆરસીએ તેના કરતાં વધુ વળતર આપવાનો જે આદેશ આપ્યો તે કરારની વિરુદ્ધ છે. આ ઉપરાંત, મજૂરોની અછત, આર્થિક સમસ્યાઓ અને સરકારી મંજૂરીઓમાં વિલંબ જેવા કારણોસર આવું થયું હોવાની દલીલ પણ કરવામાં આવી હતી.

સર્વોચ્ચ અદાલતે આ બધી દલીલોને નકારી કાઢતા જણાવ્યું કે કરારની જોગવાઈઓ ગ્રાહક મંચની કાયાદેસરની સત્તાને સમાપ્ત કરી શકતી નથી. કોર્ટે જણાવ્યું કે કલમ ૧૦(સી)માં નિર્ધારિત વળતર (૧૦ રૂપિયા પ્રતિ સ્ક્વેર ફૂટ) એકતરફી અને અત્યંત ઓછું છે, ખાસ કરીને જ્યારે બિલ્ડરે ખરીદદારો પાસેથી વિલંબિત ચૂકવણી માટે ૨૪ ટકાના દરે વ્યાજ વસૂલવાનો હક્ક રાખ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટની ટકોર

કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે લખ્યું છે કે, "મકાન ખરીદદારો સાથેના કરારમાં આવી એકપક્ષીય અને ગેરવાજબી કલમોનો સમાવેશ ગ્રાહક સંરક્ષણ કાયદા હેઠળ અનુચિત વેપાર પ્રથા ગણાય છે. ડેવલપર કોઈ એકતરફી કરારની કલમોના આધારે ગ્રાહક મંચોની કાયાદેસરની સત્તાને ટાળી શકે નહીં."

અદાલતે ચુકાદો આપતી વખતે લખ્યું કે કંપનીએ ન તો સમયસર પ્રોજેક્ટ પૂરો કર્યો અને ન તો ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ (OC) મેળવ્યું. ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ વિના ફ્લેટનો કબજો આપવાનો ઓફર ગેરકાયદેસર છે અને ગ્રાહકોને આવો કબજો સ્વીકારવા દબાણ કરી શકાય નહીં.

અંતિમ આદેશ અને સમયમર્યાદા

સર્વોચ્ચ અદાલતે આદેશ આપ્યો છે:

૧. પાર્સવનાથ ડેવલપર્સે છ મહિનાની અંદર ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ મેળવીને (CA નંબર ૫૨૮૯ અને ૫૨૯૦/૨૦૨૨માં) ગ્રાહકોને ફ્લેટનો કબજો સોંપવો પડશે.

૨. કબજો ન મળે ત્યાં સુધી ૮ ટકાના દરે વ્યાજજન્ય વળતર ચાલુ રાખવું પડશે.

૩. CA નંબર ૧૧૦૪૭/૨૦૨૫ના કેસમાં, જ્યાં ગ્રાહકોએ ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૨ના રોજ ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ વિના જ કબજો લીધો હતો, ત્યાં સુધીનો ૮ ટકાનો વ્યાજ ચૂકવવો પડશે અને હવે ઓસી મેળવી આપવી પડશે.

કોર્ટે એવું પણ કહ્યું કે જો કોઈ વાજબી કારણસર છ મહિનામાં ઓસી ન મળી શકે તો કંપની એનસીડીઆરસી પાસે રાહત માટે અરજી કરી શકશે, પરંતુ તે માત્ર વધુ વ્યાજના મુદ્દે મર્યાદિત રહેશે.

આ નિર્ણય હજારો એવા ઘર ખરીદદારો માટે આશાનું કિરણ બની રહેશે જેઓ બિલ્ડરોની મનમાની અને એકતરફી કરારની કલમોને કારણે વર્ષો સુધી પોતાના ઘરના સપના સાકાર થવાની રાહ જોવા મજબૂર છે.